2023’te sıhhat alanındaki gelişmeler; birinci göz nakli, üç boyutlu yazıcıyla yapay diz ve beyinde canlı solucan

2023’te sıhhatte çığır açan araştırmalar ve buluşlara imza atıldı.

Yıl sona yaklaşırken, sıhhat alanında 2023’ün kimi en kıymetli gelişmelerine göz attık.

İkinci sıtma aşısı

Yüz yıldan fazla süren bilimsel çalışmaların akabinde, dünya nihayet sıtmaya karşı makul fiyatlı bir aşıya kavuştu.

Aşı, Oxford Üniversitesi tarafından geliştirildi ve şimdiye dek bulunan ikinci sıtma aşısı oldu.

RTS,S ismi verilen birinci aşı ilaç devi GlaxoSmithKline (GSK) tarafından geliştirilmişti.

Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) iki aşının aktifliğinin “çok benzer” olduğunu ve birinin başkasından daha düzgün olduğuna yönelik bir delil bulunmadığını söyledi.

Ancak iki aşı ortasındaki en değerli fark, Oxford Üniversitesi’nin geliştirdiği R21 isimli aşının büyük ölçeklerde üretilebilmesi.

Dünyanın en büyük aşı üreticisi Hindistan Serum Enstitüsü, yılda 100 milyondan fazla doz üretmeye hazır olduğunu ve üretim ölçeğini yılda 200 milyon doza çıkarmayı planladığını duyurdu.

RTS,S aşısından ise şimdiye dek yalnızca 18 milyon doz üretildi.

WHO, yeni R21 aşısının “yaşamsal ehemmiyette ek bir araç” olacağını söylüyor. Aşının doz maliyeti 2-4 dolar ortasında değişiyor ve bir kişi için dört doz gerekiyor. Bu ölçü, RTS,S aşısının yarı fiyatı.

İki aşı da benzeri teknolojiler kullanıyor ve sıtma parazitinin hayat döngüsünün tıpkı basamağını gaye alıyor.

Ancak yeni aşının üretimi daha kolay, daha küçük bir doz gerekiyor ve daha kolay bir adjuvan (aşıyla verilen ve bağışıklık sistemini harekete geçiren bir kimyasal madde) kullanıyor.

Sivrisinek kaynaklı hastalıklar ortasında sıtma en ölümcül olanı ve hadiselerin % 95’i Afrika’da görülüyor.

2021’de 247 milyon sıtma hadisesi görüldü ve bunların 619 bini hayatını kaybetti. Ölenlerin birçok da beş yaşın altındaki çocuklardı.

İlk göz nakli

ABD’de yüksek tansiyon sınırlarında çalışan emekçi Aaaron James, kazara 7200 volt elektrik taşıyan bir kabloya dokunduğunda, yüzünün büyük bir kısmını kaybetmişti.

Mayıs 2023’te nadiren gerçekleştirilen kısmi yüz nakli ameliyatı ve göz nakli oldu. Ameliyata 140’tan fazla sıhhat çalışanı katılmıştı.

New York’ta gerçekleştirilen ameliyata imza atan hekimler, Kasım ayında bir güncelleme yayımladı.

46 yaşındaki James’in göz ve yüz naklinden sonra durumunun yeterli olduğunu ve nakledilen gözün kayda paha bir halde sağlıklı olduğunu bildirdiler.

Doktorlar, James’e yapılan ameliyatın, insan gözünün nasıl kendisini tedavi etmeye çalıştığına yönelik daha evvel görülmemiş bir pencere açtığını da vurguladılar.

Gözün, beyne manzaraları gönderen kısmı olan retinaya direkt kan akışı olduğunu belirttiler.

James’in nakledilen gözüyle görüp göremeyeceği hala meçhul, lakin tabipler bunun mümkün olabileceğini belirtiyor.

Bağışlanan yüz ve göz 30’lu yaşlarındaki tek bir erkekten alındı.

Doktorlar ameliyat sırasında, tedaviyi teşvik etmek için bağışçının kemik iliğinden alınan yetişkin kök hücreleri optik hudutlara enjekte ettiler.

Kazanın akabinde, James’in sol gözü çektiği acı nedeniyle alınmış ve protez bir kolun da takıldığı sayısız ameliyat geçirmişti.

James, ABD’de yüz nakli yapılan 19’uncu hasta oldu.

Yapay zekayla kalp muayenesi

Yeni bir yapay zeka (AI) aracı, alkol almanın, sigara içmenin, makûs beslenmenin ve idman yapmamanın kalbi ne kadar erken yaşlandırdığını ortaya koydu.

Amaç, kalpteki yaşlanmayı geriye çevirmenin yollarını bulmak, felç ve kalp hastalıkları üzere yaşlanmayla ilişkili birçok riski azaltmak.

Sistem, Medikal Araştırma Kurulu’nun (MRC) Londra Tıbbi Bilimler Enstitüsü’nde çalışan ve Profesör Declan O’Regan’ın önderlik ettiği bir takım tarafından geliştirildi.

Prof. O’Regan “Birinin yüzüne baktığımızda yaşına nazaran yaşlı mı genç mi gözüktüğünü anlayabiliyoruz. Organlarımız da büsbütün aynı” diyor.

Kalp sıhhatini ölçmenin birçok yolu var. Bunlar ortasında görüntüleme, elektrokardiyogram (EKG) ve tansiyon ölçümü var. Fakat tüm prosedürler anlık bir tablo sunuyor ve günden güne ya da aydan aya değişebiliyor.

Prof. O’Regan, yapay zeka tahlilleriyle kalp üzerine hayat uzunluğu binen yükün görülebildiğini söylüyor.

Süreçte, idmanın akabinde kalbin MR (emar) görüntülemesi yapılıyor.

Çünkü erken kalp yaşlanmasının işaretleri o kadar küçük olabiliyor ki, bazen uzman kardiyologlar bile bunları fark edemeyebiliyor.

Ancak, çeşitli kalp sıhhati etaplarındaki 40 bin kişinin imajlarıyla ve sonrasında yaşadıklarıyla beslenen AI aygıtı, riskleri tespit edebiliyor.

Sistem, MRI görüntülemenin 3 boyutlu manzaralarındaki yüzlerce ayrıntıyı inceleyebiliyor ve sonra bunları sağlıklı hayat süren, çeşitli yaşlardaki 5 bin kişinin bilgileriyle kıyaslayabiliyor.

Prof. O’Regan “Kalbin erken yaşlanmasının genlerle mi, yoksa ömür biçimiyle mi ilgili olduğunu bilmiyoruz. Genetik bilim bu yaşlanmayı yavaşlatmamıza ya da geriye çevirmemize yardımcı olabilir. Bu görüntülemelerle yeni tedavileri ve kalpteki hasar üzerindeki tesirini de değerlendirebiliriz” diyor.

Üç boyutlu yazıcıyla yapay diz

Bilim insanları, dizde kireçlenmeden mustarip hastalara yardımcı olabilecek, üç boyutlu yazıcıyla yapılan bir implant geliştirdi.

Kişiye özel ostektomi, hastanın diz eklemini korumak için kemiğin kesildiği ya da tekrar hizalandığı bir süreç.

İngiltere’deki Bath Üniversitesi’nde çalışan bilim insanlarının geliştirdiği teknik, bu ameliyatların daha çabuk ve daha inançlı yapılmasını amaçlıyor.

Üç boyutlu üst kaval kemiği ostektomi plakaları (HTO) hastanın dizinin yine hizalanmasında, mevcut plakalara kıyasla, dizi daha güçlü, rahat ve daha çok yük taşıyabilir hale getirmek için kullanılan bir icat.

Hastanın dizinde ne kadar düzeltme gerektiğini planlamak için, tabipler kaval kemiğinin röntgenlerini ve CT görüntülemelerini alıyor.

Daha sonra, üç boyutlu bir yazıcı kullanılarak bir plaka oluşturuluyor.

Bu plaka daha sonra, süreksiz olarak hastanın kaval kemiğine iğneleniyor. Daha sonra bu iğneler çıkartılıp, iki vida takılıyor. Böylelikle kemiğin hizalanmasını düzeltebilmesi için bir boşluk oluşturuluyor.

Daha sonra, üst tarafa bir sabitleme plakası takılıyor.

Beş hastayla yapılan birinci güvenlik denemesinin akabinde, İngiltere ve Galler’de klâsik diz ameliyatlarıyla kıyas yapılacak testlerde yer alacak 50 hasta aranıyor.

Beyinde canlı solucan bulundu

Dünyada birinci sefer, Avustralyalı bir bayanın beyninden 8 santimetre uzunluğunda bir solucan çıkartıldı.

“Sicime benzeyen yapı” geçen yıl Canberra kentindeki bir ameliyatta bulundu, lakin ameliyatın raporu bu yıl kamuoyuna açıklandı.

Ameliyatı gerçekleştiren Dr. Hari Priya Bandi “Kesinlikle beklediğimiz bir şey değildi, herkes şoke oldu” dedi.

64 yaşındaki bayanda aylar süren mide ağrısı, öksürük, gece terlemesi üzere semptomların akabinde, unutkanlık ve depresyon da görüldü.

Ocak 2021’in sonlarında hastaneye yattı ve daha sonra yapılan görüntülemede beynin sağ ön kısmında bir lezyon görüldü.

Ancak bütün bunların sebebi, Haziran 2022’de Dr. Bandi’nin yaptığı biyopsiyle anlaşıldı.

Doktorlar kırmızı parazitin, hastanın beyninde iki ay kadar canlı kalmış olabileceğini söyledi.

Vakanın, dünyada birinci kere insan beyninde larva istilası ve gelişimi olduğu sanılıyor. Uzmanlar bunun hayvanlardan insanlara geçen hastalıklar ve enfeksiyonların oluşturduğu artan tehlikeyi gösterdiğini söylüyor.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*