AYM: “Yargı, yasama dokunulmazlığının kapsamını belirleyemez”

T24 Ankara

Anayasa Mahkemesi (AYM), Seyahat davasında aldığı 18 yıl mahpus cezası Yargıtay tarafından onanan ve hala cezaevinde bulunan Türkiye Personel Partisi (TİP) Hatay Milletvekili Can Atalay hakkında verdiği ihlal kararının münasebetini açıkladı. Yargıtay’ın, Atalay’ın mahkum olduğu cürmün Anayasa’ya nazaran “yasama dokunulmazlığı” kapsamı dışında olduğu tarafındaki kararına da atıfta bulunan Yüksek Mahkeme, “Kuşkusuz ki yargı organı, kural koyucu bir organ olmadığı için yorum yolu ile yasama dokunulmazlığının ve münasebetiyle seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının kapsamını belirleyemez” dedi.

“Kanunla düzenlenir” vurgusu

AYM’nin TİP’ten milletvekili seçildiği halde cezaevinde tutulan Can Atalay hakkındaki kararı Resmi Gazete’de yayınlandı. 5’e karşı 9 oyla alınan karara üyeler İrfan Fidan, Saygıdeğer İnce, Basri Bağcı, Muammer Topal ve Yıldız Seferinoğlu muhalif kaldı. Kararın münasebetinde, temel hak ve özgürlüklerin sonlandırılmasını düzenleyen Anayasa’nın 13. unsurunda hak ve özgürlüklerin “yalnızca kanunla” sınırlanabileceğinin, 14. hususta “Bu kararlara alışılmamış faaliyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyidelerin kanunla düzenleneceğinin”, seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını düzenleyen 67. unsurda ise “Bu hakların kullanılması kanunla düzenlenir” sözlerinin yer aldığı kaydedildi.

“Yargı organı kural koyucu değildir”

Yargıtay 3. Ceza Dairesi’nin, Atalay’ın ceza aldığı “darbeye teşebbüse yardım” hatasının Anayasa’nın 14. hususuna nazaran “yasama dokunulmazlığı kapsamı dışında” kaldığına yönelik kararına da değinilen münasebette, Anayasa’nın 83. unsurunda yer verilen “Anayasa’nın 14. hususundaki durumlar” ibaresi için şu değerlendirmeler yapıldı:

“Görüldüğü üzere Anayasa koyucu Anayasa’nın 83. hususunun ikinci fıkrasında yer alan ‘Anayasa’nın 14’üncü unsurundaki durumlar’ ibaresinin muhakkaklığını sağlama vazifesini kanun koyucuya vermiş, yorum yoluyla 14. unsur kapsamına giren hataları belirlemek için yargı organına açık bir yetki vermemiştir. Kuşkusuz ki yargı organı kural koyucu bir organ olmadığı için yorum yolu ile yasama dokunulmazlığının ve münasebetiyle seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının kapsamını belirleyemez. Anayasa’nın 83. unsurunun ikinci fıkrasında yer alan ‘Anayasa’nın 14. hususundaki durumlar’ ibaresinin kapsamına hangi hataların girdiği konusunda kanun koyucunun düzenlemesi dışında yargı organlarınca yapılan yorumlarla bellilik ve öngörülebilirliği sağlamanın mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.”

‘Milletvekilleri üzerinde caydırıcı baskı oluşturur’

Kararda, yasama dokunulmazlığının sağlanması için kâfi garantilerin olmadığı bir hukuk tertibinde, halkın seçilmiş temsilcilerinin temel hak ve özgürlükleri üzerinde önemli ve caydırıcı bir baskı oluşacağı tabir edilerek, şöyle denildi:

“Oysa milletvekilliği vazifesi demokratik bir siyasal hayatın bahşettiği üstün bir kamusal fayda ve ehemmiyete sahiptir. Tam da bu sebeple milletvekilleri anayasal bir müdafaa alanına sahip kılınmıştır. Seçilmiş milletvekillerinin tabir özgürlüğüne yahut milletvekilliği misyonunu yerine getirmek için kullandıkları başka hak ve özgürlüklerine yapılacak Anayasa’ya muhalif müdahaleler, halk iradesiyle oluşan siyasal temsil yetkisini ortadan kaldıracak, seçmen iradesinin parlamentoya yansımasını önleyecektir.”

“Özgürlükler lehine yorumlamadılar”

Anayasa’nın 83. ve 14. unsurlarının lakin demokrasinin korunması bağlamında ve hak eksenli yorumlandıkları takdirde fonksiyonlarını tam olarak yerine getirebileceği vurgulanan kararda, “Somut olayda mahkemeler kelam konusu anayasal kararları, özgürlükler lehine yorumlamadıkları üzere onları bu türlü bir yorum yapmaya sevk edecek temele ve adaba ait garantilerin bulunduğu bir yasal sistem de bulunmamaktadır. Bu değerlendirmeler ışığında seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarının korunmasına ait temel garantilere sahip, makullüğü ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal yahut yasal bir düzenlemenin bulunmadığı sonucuna varılmıştır” denildi.

“Seçildiği halde tutuklu olması türel değil”

Mahkeme kararında ayrıyeten “Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlaline” ait değerlendirmelere de yer verildi. Kararda şu tespitler yapıldı:

“Mahkûmiyet kararına bağlı tutmanın hukuksallığını etkileyen bir durum kelam konusu olduğunda tutulma hâlinin ‘mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik önlemlerinin yerine getirilmesi’ kapsamında olsa bile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlaline sebebiyet verebilir. Bilhassa tutmanın önünde direkt Anayasa’dan yahut kanunlardan kaynaklanan bir mahzurun bulunduğu ya da tutmayı sona erdirmeyi mecburî kılan yargısal bir kararın mevcut olduğu durumlarda özgürlükten mahrum bırakma ile mahkûmiyet kararı ortasındaki bağ ortadan kalkar. Bu hâllerde tutmaya devam edilmesi tüzel destekten mahrum bir halde özgürlüğün kısıtlanması sonucunu doğurur. Somut olayda müracaatçının milletvekili seçilmesi hâlinde Anayasa’nın 83. unsurunda teminat altına alınan yasama dokunulmazlığından yararlanıp yararlanmayacağı problemi, karara bağlı tutmanın hukuksallığını direkt etkileyen bir durumdur.”

“Dokunulmazlıktan yararlanır”

Kararda, bir kimsenin milletvekili seçildikten sonra yargılanıp yargılanmayacağı sorunu ile tutuklanıp tutuklanamayacağı sorununun birebir niteliğe sahip olduğu anlatılarak, “Atalay’ın seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını koruyan temel teminatlara sahip, makullüğü ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal yahut yasal bir düzenleme yapılmadığı surece yasama dokunulmazlığından yararlanacağı” kaydedildi. Bu durumda müracaatçının tahliye talebine karşın tutulmaya devam ettirilmesinin Anayasa’ya alışılmamış olduğu vurgulandı.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*