Bizler Mevtin Evlatlarıyız

“Acıların birden fazla, beklentilerin fazlalığındandır.”
İbni Hazm

İşleri yaratanın da yüklenenin de kendimiz olduğunu pek âlâ anlayıp onlarla uğraşmaktan ve onlar tarafından alıkonmaktan kurtulacağımız vaktin bir gün geleceği umuduyla durmadan çalışmak: birikim yapmak, hiçbir meslek fırsatını kaçırmamak için daima pusuda beklemek, bir mevkie göz dikmek, işleri yetiştirmek, rakipleri düşünüp endişelenmek. Bunu yap, şunu görmeye git, öbürünü davet et: toplumsal münasebetlerdeki baskılar, kültürel modalar, iş yoğunluğu… İşte size hayatımızın özeti…

İşyerinde klavye tıkırdatarak geçirdiğim saatlerde o dalgın, soyutlanmış halimi düşünüyorum. Herkes üzere “bağlıyım”, pekala ancak neye? Saniyede bir değişen enformasyonun; imaj, sayı, tablo, grafik selinin aktığı ekrana bağlıyım. Mesai sonrası metroya ya da otobüse koşturuyorum, biner binmez bakışlarım telefon ekranına mıhlanıyor, parmaklarım süratlice ekranı kaydırıyorlar; ekranda bildiriler, imajlar durmadan akıyor yani aslında daima sürate bağlıyım. Ve daha günü görmeden akşam oluyor. Konutu girer girmez elim televizyon kumandasına uzanıyor, yeni bir ekran daha peydahlanıyor önümde. Hiçbir şeyi elimde tutamıyorum, her şey bu ekranlar üzere elimden kayıp gidiyor; biliyorum, benim üzere ekenler bir şey biçemezler de…
Her vakit bir şeyler yapmak, pekala ya “olmak”? Bunu sonraya bırakıyorum zira daima daha değerlisi, daha acili, daha öncelikli olanı var önümde. Var olmak yarına kadar bekleyebilir. Lakin yarın da öbür günün işlerini getirecek biliyorum. Bitmeyen karanlık bir tünel bu. Ve buna hayatım diyorum. Bu tüneli kıymetli akşam yemekleri, eğlenceli gece hayatı, ateş değeri tatiller, şık giysilerle aydınlatmaya çalışmanın sonuysa hüsran.


(Fotoğraf: Dr. Altar Kaplan)

Hâlbuki sırf beni soğuktan koruyacak bir çatıya, yalnızca iki sandalyeye (birincisi oturmak, ikincisi arkadaşlık için), bir yatağa ve üstüme sereceğim sağlam bir battaniyeye sahip olmak yetmez miydi? Daha fazlasını beyhude olanı, özünde lüks olanı kazanmak için çabalamak ömür törpüsü değil mi? Kaygılı bir formda daima tetikte olmanın ve hiçbir şeyi oluruna bırakmamaya çalışmanın bedeli ne? Gökyüzünün rengini, güneşin bir sabahyıldızı olduğunu unutmak olabilir mi acaba…
Kimseye temas etmeden hangi boyutta, birbirinin birebir hangi yerde, yağmurmuş güneşmiş hiçbir şeyin fark etmediği hangi vakit diliminde yaşıyorum? Yollar ve patikalarla bağı kopmuş hayatım, insanlık durumunun neresinde kim bilir?

İsterseniz melankoliyi derinleştirmeden, Thoreau’nun bir mektubunda, kendiniz için saptadığınız rastgele bir hareketi tartabilmek için şu soruyu sormanızı tembihler: “Bunu benim yerime oburu da yapabilir mi, onun için ben değil bir diğeri da olabilir mi? Yanıtınız evetse, o aksiyonu de o insanı da derhal bırakın,” kelamını aktarıp şahsî olandan kitabi olana geçeyim…

Hint medeniyetini araştıran en değerli müelliflerden biri olan Heinrich Zimmer, Hindu ideolojisinde hayatın seyahatini dört evrede açıklar. Birincisi çıraklık, öğrencilik, müritlik basamağıdır. Yani ömrün sabahında esasen efendinin buyruklarına itaat edilir, verdiği dersler dinlenir, tenkitlere boyun eğilir ve prensiplere ayak uydurulur. Almak, kabul etmek gerekir. İkinci evrede, ömrünün öğlesinde artık yetişkinliğe ulaşan adam evlenir, ailesinin sorumluluğunu üstlenerek konutunun efendisi olur: Servetini elinden geldiğince yönetim eder, din adamlarının geçimine yardım eder, toplumsal zorlamalara boyun eğdiği üzere bu zorlamaları diğerlerine da dayatır. Ona toplum ve aile içinde bir rol biçen toplumsal maskeleri takmayı kabul eder. Akabinde, ömrünün öğlen sonrasında çocuklar nöbeti devralmaya hazır hale geldiklerinde adam toplumsal misyonları, ailevi sorumlulukları, ekonomik telaşları tümden reddedip keşiş hayatına geçebilir.
Bu basamak “ormana çekilme”dir; vaktin başlangıcından beri içimizde değişmeden ikamet eden ve uyandırılmayı bekleyen şeyle, maskeleri, fonksiyonları, kimlikleri, tarihleri aşan ebedi Benlik’le içe dönme ve tefekkür yoluyla bağlantı kurulur. Ömrümüzün sonsuz ve görkemli olması gereken yaz gecesinde, keşişin yerini seyyah alır nihayet: Bundan bu türlü hayat, bir o tarafa bir bu istikamete yapılan sonsuz yürüyüşün, isimsiz Benlik’le Dünya’nın her yerde atan kalbi ortasındaki ahengi resmettiği gezginliğe (göçebe dilencilik aşamasına) adanır. Bilge her şeyi reddeder.

Tüm zincirlerden büsbütün kurtularak ulaşılan, özgürlüğün en yüksek mertebesidir bu. Artık ne kendine ne de dünyaya bulaşır bilge. Geçmişe ve geleceğe birebir ölçüde kayıtsız kalarak, bir ortada var olmanın ebedi şimdiliği olur sadece…

İşte tüm bu Hindu ideolojisine noktayı ise o coğrafyanın çok uzağından, Endülüs’ten İbni Hazm “bizler vefatın evlatlarıyız,” diyerek nokta koyarken, “Acıların birçok, beklentilerin fazlalığındandır,” diyerek de bu ideolojiyi şerh eder. Bu ilişkilere şöyle bir dipnot koyarak, tekrar melankoliye dönmeden yazıyı bitirmek sanırım uygun olacaktır.
Gilles Deleuze, 1995’teki intiharından evvel “Tükenme” başlıklı bir makale müellif; Bir bakıma hayatının son günlerindeki biyografisi:
“Yıpranmak, yorulmaktan daha fazlasıdır. Yorgun bir insan yalnızca gerçekleştirmeyi tüketmiştir, bitkin bir insan ise mümkün olan her şeyi tüketmiştir. Yorgun biri artık araştırmacı olamaz… Tükenmişlikte gaye artık dışarı çıkmak ya da konutta kalmak değildir, günler ve geceler artık işe yaramaz hale gelir. Bir şeyi başarsak bile artık tatmin olmuyoruz. Elbette pasif de değiliz; faal kalıyoruz ancak boşuna…”

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*