“Filistinsiz Arap-İsrail Barışı Olmaz”

KÜRŞAD OĞUZ
kursadoguz@yahoo.com

Arap Devletleri İsrail ile tekrar diyalog kurmaya başlamıştı… Türkiye de İsrail’le yine diyaloğa girmişti… Ortadoğu’da az da olsa barış rüzgârları eserken bir anda ne oldu da savaş çıktı?

Siz İbrahim Mutabakatları dediğimiz muahedeye gönderme yapıyorsunuz. Bir tarafta İsrail, öbür tarafta Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Sudan ve Fas’ın olduğu mutabakatlar. Çoğunlukla bu Abraham Muahedeleri, barış muahedeleri olarak sunuldu. Bu gerçek değil çünkü ne Birleşik Arap
Emirlikleri, ne Fas, ne Sudan, ne Bahreyn zati İsrail’le savaş halinde. Gerçekte 2020’de yapılan, bu ülkeler ortasında olağanlaşma anlaşmalarıydı. ABD tarafından da desteklenen proje, İsrail’in bölgeye siyasi ve ekonomik entegrasyonuydu. Küçük ancak bitmeyen sorun şu ki, temel ilgililer yani Filistinliler bu görüşmelere çağrılmamıştı.

Görmezden gelinmiş, bir kenara itilmişlerdi. Bu periyotta bilhassa ABD’de ve Avrupa’nın pek çok
başkentinde kimileri bize Filistin probleminin çözüldüğünü söyledi. Bu büyük bir yanılgıydı. Filistin sorunu hâlâ merkezde; ve Filistinlilerle İsrail ortasında siyasi, önemli, derinleştirilmiş görüşmeler olmadığı sürece Filistin sorunun çözülemez. 7 Ekim trajedisinden evvelki süreçte Suudi Arabistan’la İsrail ortasında ABD nezaretinde görüşmeler sürüyordu. Bunlar kayda bedel görüşmelerdi zira herkes biliyor ki Suudi Arabistan, Bahreyn yahut BAE’den çok daha değerli bir ülke. Netanyahu için temel öncelik Suudi Arabistan’la anlaşmaktı. 7 Ekim’de HAMAS’ın İsrail’in güneyine saldırmasından sonra Suudi yetkililer İsrail’le görüşmeleri durdurduklarını açıkladı. Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz ki, Netanyahu’nun zaferi olarak sunulan İbrahim mutabakatlarının bir gerçekliği kalmadı. Ve Suudi Arabistan’la muahede imzalama büyük projesi de rafa kalktı. Bu süreç belirleyici mi bilmiyorum lakin uzun vadede İsrail’le Suudi Arabistan ortasında bir muahede ve olağanlaşma olamayacağı açık. Bu başarısızlığın sebebi de hiçbir vakit Filistinlilerin bu görüşmelerde olmaması. Gerçek ve hürmet duyulacak bir barış sürecine en kıymetli kahramanı katmadan ulaşamazsınız. Milletlerarası hukukun kabul ettiği saygın bir mutabakata Filistinliler olmadan ulaşamazsınız.


Didier Billion

“HAMAS’LA FİLİSTİN İDARESİ REKABET HALİNDE”

Peki HAMAS ne yapmak istiyor? Netanyahu İsrail içinde önemli düşünceler yaşıyordu. Durum böyleyken HAMAS’ın bu hücumları ona tekrar meşruiyet mi sağladı? HAMAS bir yıldır bu taarruza hazırlandığını söyledi.

HAMAS siyasi olarak varlık göstermek istiyor. Filistin meselesinin çözülmemesine dikkat ediyor. Bu kesin. Filistin otoritesi üzere öteki bir muhatap olmasını istemiyor. Filistin meselesinin milletlerarası alanda ortadan
kalkmasından çok korkuyor. Sonuçta şunu unutmamak lazım. HAMAS’la Batı Şeria’yı yöneten Filistin otoritesi ortasında çok canlı bir rekabet var. HAMAS, Filistin idaresinin Filistin halkına ihanet ettiğini ve aslında Batı Şeria’da İsrail ordusuna yardımcı olduğunu, İsrail hükümeti faydasına polis misyonu gördüğünü düşünüyor. Ve Hamas yıllardır bunu kabul etmiyor. Bütün bunlar Hamas’ın neden 7 Ekim’de güney İsrail’deki saldırıyı gerçekleştirdiğini açıklıyor. Hamas’ın açık bir siyasi projesi var ve bu projeyi uygulamak için bu usulleri kullanabiliyor. Unutulmaması gereken bir öbür parametre daha var. Uzun vakittir bilinen, en az dört örgütten oluşan bir direniş sınırı var. İran’daki İhtilal Muhafızları, Lübnan’daki Hizbullah, Filistin’deki İslami Cihad ve doğal HAMAS. Bunlar sık sık bir ortaya gelip konuşuyor, tartışıyor. Şunu çok düzgün biliyoruz ki İran, Suudi Arabistan ve İsrail ortasındaki görüşmeleri kaygıyla izliyordu. Bu nedenle muhtemelen bu direniş sınırı, görüşme sürecini durdurmak için 7 Ekim’deki bu saldırıyı düzenlemeye karar verdi. HAMAS açısından baktığınızda hem Filistin’e dair siyasi bir ajandası var hem de bu direniş çizgisini oluşturan ortaklarıyla bir arada bölgesel bir ajandası var.

Dolayısıyla Hamas’ın askeri operasyonunun gerisinde birden çok siyasi ajanda var. HAMAS’ı DAEŞ yahut El Düstur üzere örgütlerle mukayese etmemek lazım. Bu ikisi topraksız örgütler ve global bir cihat istiyorlar. HAMAS ise milliyetçi bir örgüt. Beğenin ya da beğenmeyin Filistin halkının bir kısmının hasretlerini temsil ediyor. 2006’da HAMAS’ın işgal altındaki Filistin’deki seçimlere katıldığını ve bu seçimleri kazandığını unutmayın. HAMAS, kendini siyasi projelerle de söz eden, askeri kanadı olan bir
parti. Şuna çok dikkat etmek lazım. HAMAS ile DAEŞ ve El Düstur üzere cihatçı örgütler ortasında bağ kurmak hakikat değil.

​​​​​​​

HAMAS’ın da içinde bulunduğu direniş sınırı, İsrail’in Gazze’yi işgal etmesi durumunda bu savaşa dahil olur mu?

“BATI BÜYÜK YANILGI YAPIYOR”

ABD İsrail için savaş gemisi gönderdi. AB ülkeleri de İsrail’in yanında. Ancak tıpkı vakitte bu ülkelerin sokaklarında Filistin yanlısı şovlar yapılıyor. Bu tansiyon Batı’ya ve Avrupa’ya nasıl yansıyacak? Ve ABD ne yapmak istiyor?

Burada çok önemli bir sorun var. Batılı güçler, ABD, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Japonya İsrail’i kayıtsız koşulsuz destekliyor. Bu Cumhurbaşkanı Macron’un şahsen kendi ağzından çıkan kelam: Kayıtsız
şartsız takviye. Bu büyük bir yanılgı. HAMAS’ın 7 Ekim’deki hareketlerini kınamayı, lanetlemeyi anlayabilirim. Lakin o günden beri akla hayale gelmeyecek bir yoğunlukta, fecî bir bombardıman var Gazze’ye. Ben
Batılı başkanların bu bombardımanı HAMAS’ın aksiyonlarını kınadıkları kadar güçlü kınadığını neredeyse hiç durmadım.

Rusya’yı kınamalarıyla da mukayese edebiliriz…

Kesinlikle. Şayet bir mukayese yapmak isterseniz, Ukrayna’daki savaşla birebir durumdayız. Batılı güçler ve başkaları, Rusya’nın Ukrayna’daki şiddetini kınadı. Lakin bahis yaptırımları uygulamaya gelince yalnızca Batılı ülkeler bu yaptırımları uyguladı. Batılı olmayan öteki hiçbir ülke bu yaptırımları uygulamadı. Münasebetiyle bir kopuş var. Bir tarafta Batılı güçler başka tarafta ise neredeyse dünyanın geri kalanı. Bu kopuş çok kıymetli. Ben bunu Batı’dan arınma, batısızlaşma süreci olarak isimlendiriyorum. Maalesef
dünyanın büyük kısmı artık Batılı ülkelerin nizamını, buyruklarını, isteklerini, kurallarını kabul etmiyor. Filistin problemine gelince de birebir süreç işliyor işte. Ortadoğu’nun bütün başşehirlerinde, Pakistan’da, Irak’ta, Ürdün’de, Fas’ta, Türkiye’de çok sayıda Filistin’e takviye mitingi yapılıyor. Batı başşehirlerinde de Filistin’i destekleyen şovlar yapılıyor.

Önemli olan şu: Güneydeki ülkelerin içinde, Batılı olmayan ülkelerde bir ikili standart algısı var: Batılı ülkeler yalnızca kendi menfaatlerine uyduğunda memleketler arası hukuka hürmet gösterilmesini istiyorlar. Kendi menfaatlerine uymadığında memleketler arası hukuku bir kenara atıyorlar. Hasebiyle uzunca bir müddettir yaşanan bir kopuş, yarılma var. Bugün Gazze’de yaşanan krizle de bu doğrulanıyor. Bir tarafta Batılı güçler, başka tarafta Batılı olmayan ülkeler. Bu çok tehlikeli bir kopuş. Memleketler arası bağlantıların geleceği için 10- 15 yıl içinde önemli problemlere yol açacak. Bu tabloyu tamamlayalım. Şunu da açık açık tespit ediyoruz ki, milletlerarası örgütler, mesela Birleşmiş Milletler önemli bir zayıflık içerisinde. Yalnızca deklarasyon yayınlıyorlar. Genel Sekreter Guterres Gazze’de yaşananlara itiraz ediyor, memleketler arası insan hakları daveti yapıyor. Bu çok olumlu fakat bu kadar. Bunlar yalnızca açıklamalar. Gazze’deki katliamın durmasını sağlayacak inisiyatif alma araçları yok. Münasebetiyle memleketler arası ilgilerde bir ikilem içindeyiz. Batılı ülkeler artık kendi bakış açılarını dayatacak noktada değiller, güney ülkeleri de esasen Batı’yla tıpkı fikirde değiller. Fakat onlar da alternatif bir proje üretemiyorlar. Ayrıyeten milletlerarası kuruluşlar da muktedir değiller.

“ARABULUCULUK ARTIK TESİRLİ OLMAZ”

Bu çatışmada Türkiye’ye nasıl bir rol düşüyor. Zira Türkiye Ukrayna-Rusya savaşında arabuluculuğunu hâlâ sürdürüyor. Bu çatışmada da arabulucu olabilir mi Türkiye yahut Erdoğan?

Türkiye bölgenin öteki ülkeleriyle birlikte arabulucu rolü oynayabilir ve bunu isterim. Çok kolay bir sebebi var. Türkiye yakın vakit içinde bu bahiste çok deneyim sahibi oldu. İkinci ve daha değerli sebep, Türkiye’nin Filistinlilerle, HAMAS’la tertipli alakaları var. HAMAS’ın siyasi kanadının başı, Haniye Ankara’ya geldi, Türk yetkililerle görüştü, Erdoğan’la görüştü. Ayrıyeten Türkiye’nin İsrail’le yakın vakitte daha da olağanlaşan münasebetleri var. Lakin Türkiye tek başına bu rolü üstlenemez. Katar’ın da HAMAS’la yakın münasebetleri var. Katar her ay Gazze’ye 30 milyon dolarlık yardım gönderiyor. Resmi olarak bilinmese de Katar’ın İsrail’lede yeterli münasebetleri var. Ayrıyeten Katar ve Türkiye’nin de çok derin alakaları olduğunu unutmayalım. Mısır da arabulucu rolü oynayabilir.

Özetle Türkiye’nin uzlaşmada kıymetli bir rolü olabilir ancak tek başına değil. En tesirli olabilecek partnerleri bulması lâzım. Pekala bu arabuluculuk tesirli olur mu? Maalesef kısa müddette olacağını düşünmüyorum. Zira gerginlik şu an doruk noktasında, duygusal yoğunluk var. İsrailli yetkililerin arabuluculuk istemediğini görüyoruz. Onlar Gazze’yi yok etme, kökünü kurutma projesini yürütüyor. Bu onların kullandığı söz. Evvelce HAMAS’ı yok etmekten bahsediyorlardı artık Gazze’yi yok etmekten bahsediyorlar. Bu lisan müthiş ve kesinlikle kınanmalı. Hasebiyle bugün arabuluculuk sıkıntı. Fakat denemek lâzım. Tek bir öncelik olmalı. Ateşkes. Bunun kısa müddette olacağını düşünmüyorum. İkincisi de Gazzelilerin Gazze’den çıkması için insani koridor. Ayrıyeten Gazzelilere su, yiyecek ve elektriğin ulaştırılması sağlanmalı.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*