Kıvanç Talu hakkındaki dolandırıcılık argümanları bize ne anlatıyor?

Özge Özdemir
BBC Türkçe

Sosyal medyada lüks hayat şeklini gözler önüne seren Dilan Polat ve Engin Polat çifti ile ilgili vergi kaçırma ve kara para aklama suçlamalarından açılan soruşturma, son günlerin en çok konuşulan konularından biri.

Bu soruşturma, Instagram’da yedi milyonu aşan takipçisi ile çok sayıda hoşluk merkezine sahip olan Dilan Polat’ın, kozmetik alanında tesirli biriyken ismi cürümle anılan bir bireye dönüşmesine yol açtı.

Son vakitlerde saygınlığı ve toplum nezdindeki pozisyonu tartışmaya açılan tek çift Polatlar değil.

Komedyen ve oyuncu Kıvanç Talu ile reklamcılık bölümünde tanınan eşi Beril Talu, yakın etrafını dolandırmakla ve yurt dışına kaçmakla suçlanıyor.

Çift hakkındaki savlar ve hata duyuruları üzerine İstanbul’da iki savcılığın harekete geçtiği belirtiliyor.

Kredi kartları üzerinden yapılan dolandırıcılıklar, adalet sarayındaki bir katibe dolandırıcılık emeliyle hata örgütü kurma suçlamasının yöneltilmesi, bir banka müdürünün futbol topluluğunun en ünlü isimlerini dolandırdığı teziyle açılan soruşturma…

Toplumun her türlü sosyoekonomik sınıfından farklı şahısların dolandırıcılığa maruz kalması, halihazırda yüksek enflasyon ve işsizlik yüzünden kaygılanan bireylerin bir de dolandırıcılık tasasıyla baş etmek zorunda kalmasına yol açıyor.

Peki dolandırıcılık hadiselerinin ortaya çıkmasında toplumsal ve kültürel kodlar rol oynuyor mu?

Maddiyatın bir kültürel kıymet olarak yüceltilmesi

Kırıkkale Üniversitesi Sosyoloji kısmında araştırma vazifelisi olan Mezher Yüksel’e nazaran bir toplumda dolandırıcılık hadiselerinin görülmesini üç etmene bağlayabiliriz.

Bir toplumda maddiyat ve maddi yararın kültürel bir paha olarak yüceltilmesi bu etmenlerin birincisi.

İkinci etmen de temel bir ömür maksadı ya da gayesi haline getirilen maddiyatı, hangi yoldan olursa olsun elde etmenin mübah görülmesi.

BBC Türkçe’ye konuşan Yüksel, üçüncü etmeni de ABD’li sosyolog Robert K. Merton’ın tansiyon kuramına bağlıyor:

“Buna nazaran bir toplumdaki kültürel maksatlar ve o maksatlara ulaşacak legal kanallar ortasında aralık arttıkça kabahat ve sapma da artar.

“Bir taraftan maddi başarıyı temel kültürel amaç olarak belirleyip sonra da o maksada gidecek legal kanalları herkese açık tutmazsanız ya da herkesin erişmesi konusunda tıpkı imkanları sunmazsanız, gayrimeşru yollarla bu gayelerin gerçekleştirilmesi kelam konusu olabilir.”

Kazanma hırsı ve korku

Dolandırıcılık yüz yıllardır her toplumda görülen bir hata olsa da internet ve toplumsal medya ile çeşitleri arttı.

Çiftlikbank’taki üzere dijital para sistemleri üzerinden kurulan ve ponzi olarak isimlendirilen piramit satış sistemiyle ya da Thodex’teki üzere kripto para borsası üzerinden dolandırıcılık yapılabiliyor.

Suç ve Güvenlik Araştırmaları Derneği’nden ve Beykent Üniversitesi sosyoloji kısmından Doç. Dr. Abdurrahman Yılmaz, dolandırıcılığın temelinin aldatmaya dayandığını, bu yüzden de dolandırıcılık, hırsızlık ve gasp üzere kabahatlerden farklı olduğunu vurguluyor.

“Dolandırıcılıkta ortaya konulan kurguyla mağdur şahsen malını kendi eliyle götürüp dolandırıcıya teslim ediyor” diyen Yılmaz’a nazaran hileyi kurgulayıp uygulayabilmeleri dolandırıcıların psikoloji, teknoloji ve yasal düzenlemeleri çok düzgün bilmesi gerek.

BBC Türkçe’ye konuşan Yılmaz, dolandırıcılıkta iki temel hissin ön plana çıktığını anlatıyor: Kazanma hırsı ve dehşet.

“Tehlike kaygıyı doğurur, endişe kolay manipüle edilir”

Psikolog Prof. Dr. Ekrem Çulfa da sosyoekonomik eşitsizliğin yüksek olduğu ülkelerde dolandırıcılık olaylarına daha sık rastlandığını söylerken “korku” ögesine vurgu yapıyor.

Sosyal medyada yayımlanan bir röportajında Çulfa, Türkiye’de kaygıya dayanan yetiştirme üslubuna dikkati çekiyor:

“Çocuğunuzu ‘Aman başına bir şey gelir’ diyerek bakkala dahi gönderemediğiniz bir ülkede yaşıyorsanız, bu çocuğun büyüdüğünde her şeyi tehlike olarak görmesine neden olursunuz.

“Tehlike dehşet hissini doğurur. Dehşet ise epeyce kolay manipüle edilebilir.”

Korku duygusu en çok toplumsal mühendislik dolandırıcılığında manipüle ediliyor.

“Terör örgütü üyeliğine isminiz karıştı” diyerek polis, hakim, savcı rolüyle yapılan dolandırıcılık hadiseleri buna örnek olarak verilebilir.

Dolandırıcılık olayları arttı mı?

Uzmanlara nazaran dolandırıcılık hadiselerinin son devirde arttığına dair elimizde bir bilgi yok.

1960’larda Sülün Osman, 1980’lerde Banker Kastelli, 1990’larda Jet Fadıl ve Titan saadet zinciri üzere hadiseler, geçmişteki dolandırıcılık olaylarına verebileceğimiz birkaç örnek.

Kıvanç Talu da “Var Bu türlü Tipler” Instagram hesabıyla ünlenen bir reklamcıydı.

Kıvanç Talu ve Beril Talu çiftine yöneltilen dolandırıcılık suçlamalarında, bir reklam projesi için para talep edildiği, para veren bireye proje bittikten sonra daha yüksek bir ödemenin vaat edildiği görülüyor.

Bu haliyle sistem ponzi şemasına benziyor, ödeme yapanlar daha çok para kazanma maksadı ile mağdur olabiliyor.

Dolandırıcılığa maruz kalanlar ne yapmalı?

Psikoterapist Dr. Onur Okan Demirci’ye nazaran dolandırıcılar yüksek bir egoya sahip, bu yüzden de ikna edici olabiliyorlar.

Kişisel internet sitesinde dolandırıcılıkla ilgili kaleme aldığı yazıda Demirci, “Bu duruma, aile ve toplumsal etraflarında görünmez, yetersiz yahut fark edilmeyen çocuklar olarak yetiştirilmeleri neden olmuş olabilir” tespitinde bulunuyor.

Demirci, biyolojik psikiyatri kuramlarının dolandırıcılığı beyindeki ödül merkezine, toplumsal psikoloji kuramlarının ise aile yapısına bağladığını, bütüncül olarak iki teorinin de gerçek olabileceğini vurguluyor.

Psikologlara nazaran herkesin dolandırıcılığa maruz kalabilir, o yüzden de mağdurlar kendilerini suçlamamalı.

Uzman Psikolog Meryem Ayluçtarhan, Indigo mecmuasına verdiği röportajda, kâr sağlayabilmek ismine herkesin mağdur duruma düşebileceğine dikkati çekiyor:

“İnsanların ortak özelliklerinden biri, her ne kadar kuşkucu yaklaşım göstersek bile itimat ve inanç kurmak üzerinedir. Beşerler güvenmek ve inanmak isterler.”

Bu yüzden uzmanlar, dolandırıcılığa maruz kalan şahısların bunu yakınlarıyla paylaşması, suçluluk hissetmemesi ve zorlanırsa bir terapistten yardım alması gerektiğini aktarıyor.

Psikolog Prof. Dr. Ekrem Çulfa, dolandırıcıların birilerini kandırmış olmanın hazzını da yaşadığını vurgulayarak, “Başkasını aptal yerine koyarsanız akıllı olan siz üzere görünürsünüz. Birini zayıflatırsanız güçlü olan sizmiş üzere görünürsünüz” diyor.

Aile ve çift terapisti Çulfa’ya nazaran şayet bir toplumda bütün sorun güçlü ve akıllı olmak ise birtakım beşerler bu güce ulaşabilmek için dolandırıcılık yolunu seçebilir.

Bu yüzden de Çulfa, dolandırıcılık olaylarının önüne geçmek için korunma ve inançta hissetme hislerini geliştiren bir toplum olmanın gerekliliğini vurguluyor.

 

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*